हर्मुज जलघाँटी खोल्ने र युद्ध अन्त्य गर्न अमेरिका–इरानबीच कूटनीतिक प्रयास तीव्र
काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्दै रणनीतिक हर्मुज जलघाँटी पुनःखोल्ने उद्देश्यले मध्यस्थकर्ताहरूले कूटनीतिक प्रयास तीव्र पारेका छन् । दुवै पक्षबीच मध्यस्थकर्तामार्फत अप्रत्यक्ष वार्ता भइरहे पनि प्रतिबन्ध, नाकाबन्दी र इरानको आणविक कार्यक्रमका विषयमा मतभेद कायमै रहेको बताइएको छ ।
छलफलमा रहेको प्रस्तावअनुसार पहिलो चरणमा हर्मुज जलघाँटी पुनःखोल्ने र अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दी तथा केही प्रतिबन्धमा राहत दिने तथा त्यसपछि आणविक विषयलगायत दीर्घकालीन समझदारीका लागि वार्ता अघि बढाउने योजना रहेको छ । इरानले भने अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने, रोक्का गरिएको आफ्नो सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने र तेल बिक्रीमा लगाइएको प्रतिबन्धमा राहत दिनुपर्ने सर्त राखेको छ ।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाका क्रममा अमेरिकासमक्ष सात दिनभित्र हर्मुज जलघाँटी खोल्ने प्रस्ताव अघि सारेका थिए । उनका अनुसार अमेरिकाले आवश्यक सर्त स्वीकार गरेपछि समयसीमा सुरु हुनेछ र त्यस अवधिपछि जलघाँटी पुनःखोली आणविक विषयमा वार्ता अघि बढाउने योजना छ ।
तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको पछिल्लो सातदिने प्रस्ताव अस्वीकार गरिसकेका छन् । यद्यपि, ट्रम्पले वार्ता पुनः अघि बढ्न सक्ने संकेत दिएका छन् । अमेरिकी पक्षले आणविक कार्यक्रममा ठोस प्रगति नभएसम्म अन्तिम सम्झौता गर्न नचाहेको बताइएको छ ।
यसबीच अराघची न्युयोर्कमै रहेर कतारी मध्यस्थकर्तासँग छलफल गरिरहेका छन् । सोमबार भएको भेटमा छलफल भएका विषय मध्यस्थकर्ताले अमेरिकी पक्षसमक्ष पुर्याउने बताइएको छ । दुवै पक्षबीच अप्रत्यक्ष सम्पर्क जारी रहे पनि सम्झौताका मुख्य सर्तमा सहमति हुन बाँकी रहेको छ ।
हर्मुज जलघाँटीमा भएको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा असर पारेको छ । जलघाँटी हुँदै हुने तेल तथा अन्य व्यापारिक आवागमन प्रभावित हुँदा तेलको मूल्य र क्षेत्रीय अर्थतन्त्रमा दबाब बढेको छ । यस्तै, यमनमा इरान समर्थित हुथी समूहसँग जोडिएको बाब अल–मन्देब जलमार्गको तनावले पनि विश्व ऊर्जा बजारमा थप जोखिम बढाएको छ ।
