नयाँ दिल्ली, भारत — इरानमा जारी युद्धका कारण उत्पन्न ऊर्जा सङ्कट, तेल बजारको अस्थिरता र विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितताबीच ब्रिक्स राष्ट्रका विदेशमन्त्रीहरू बिहीबार नयाँ दिल्लीमा भेला भएका छन्। भारतले अध्यक्षता गरिरहेको विस्तारित ब्रिक्स समूहको दुई दिने बैठकमा वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिलाई “गम्भीर उतारचढाव र गहिरो प्रभाव” को चरणमा प्रवेश गरेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

उद्घाटन सत्रमा भारतका विदेशमन्त्री Subrahmanyam Jaishankar ले विश्व व्यवस्था तीव्र राजनीतिक र आर्थिक अस्थिरताबाट गुज्रिरहेको बताएका छन्। उनले द्वन्द्व, व्यापारिक तनाव, प्रविधि प्रतिस्पर्धा र जलवायु परिवर्तनले विश्व संरचनालाई नयाँ ढङ्गले पुनः आकार दिइरहेको उल्लेख गरे।

“हामी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा उल्लेखनीय उतारचढावको समयमा भेटिरहेका छौँ,” जयशङ्करले भने, “चलिरहेका द्वन्द्व, आर्थिक अनिश्चितता तथा व्यापार, प्रविधि र जलवायुका चुनौतीहरूले विश्वव्यापी परिदृश्यलाई नयाँ ढङ्गले आकार दिइरहेका छन्।”

बैठकमा इरान, रुस, साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सलगायत सदस्य राष्ट्रका प्रतिनिधिहरू सहभागी छन्। इरान–अमेरिका–इजरायलबीचको तनावपूर्ण अवस्थाले बैठकको मुख्य एजेन्डालाई प्रभावित गरेको छ। इरानका विदेशमन्त्री Abbas Araghchi र रुसका विदेशमन्त्री Sergey Lavrov को उपस्थिति विशेष अर्थपूर्ण मानिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज जलघाँटी आसपासको अवरोधका कारण तेल तथा ग्यास आपूर्तिमा आएको अस्थिरताले विश्व बजारमा दबाब बढाएको छ। ऊर्जा आयातमा अत्यधिक निर्भर भारतजस्ता अर्थतन्त्रहरू यसबाट प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन्।

जयशङ्करले विकासोन्मुख राष्ट्रहरू अझै पनि ऊर्जा, खाद्य, मल, स्वास्थ्य सुरक्षा र वित्तीय पहुँचजस्ता आधारभूत चुनौतीसँग जुधिरहेको बताए।

बैठकका क्रममा भारतले वैकल्पिक ऊर्जा आपूर्ति स्रोत विस्तार गर्ने रणनीति अघि सारेको छ। विशेषगरी रुस भारतका लागि प्रमुख वैकल्पिक तेल आपूर्तिकर्ता बनेको उल्लेख गरिएको छ। हालैका वर्षहरूमा भारतले पश्चिमी दबाबका बीच रुसी तेलमा निर्भरता घटाउने प्रयास गरे पनि पछिल्लो संकटले पुनः आपूर्ति विविधीकरणतर्फ ध्यान केन्द्रित गरेको देखिन्छ।

यसैबीच जयशङ्करले रुसका विदेशमन्त्री लावरोभसँग छुट्टै भेटवार्ता गर्दै भारत–रुस सहकार्यलाई वर्तमान अस्थिर विश्व परिस्थितिमा अझ महत्वपूर्ण बताएका छन्। दुई पक्षबीच व्यापार, लगानी, ऊर्जा र कनेक्टिभिटीका विषयमा छलफल भएको भारतीय विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ।

ब्रिक्स समूह सन् २००९ मा पश्चिमी शक्तिको प्रभुत्व रहेको अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीको विकल्प खोज्ने उद्देश्यले स्थापना भएको हो। प्रारम्भमा ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका मात्र सदस्य रहेको समूह पछिल्ला वर्षहरूमा विस्तार हुँदै इजिप्ट, इथियोपिया, इरान, साउदी अरेबिया, इन्डोनेसिया र संयुक्त अरब इमिरेट्ससमेत जोडिएको छ।

यद्यपि सदस्य विस्तारसँगै समूहभित्र राजनीतिक मतभेद पनि बढ्दै गएको देखिन्छ। विशेषगरी मध्यपूर्व संकट, पश्चिमी शक्तिहरूप्रतिको दृष्टिकोण र विश्व सुरक्षा मुद्दामा साझा धारणा बनाउन कठिनाइ भइरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी यस पटकको बैठकमा अनुपस्थित छन्। उनी बेइजिङमा अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump सँगको भेटवार्तामा सहभागी रहेको जनाइएको छ।

भारतले यस वर्षको अन्त्यमा ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गर्ने तयारी गरिरहेको छ, जसमा प्रधानमन्त्री Narendra Modi सँग सदस्य राष्ट्रका नेताहरूको भेट हुने अपेक्षा गरिएको छ।

बैठकको अन्त्यमा संयुक्त वक्तव्य जारी हुने वा नहुनेबारे भने अझै अनिश्चितता कायम छ। भारतका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जयसवालले परिस्थितिअनुसार थप जानकारी दिइने बताएका छन्।