काठमाडौं, चैत — अमेरिका र इरानबीचको तनाव फेरि नयाँ उचाइमा पुगेको छ। वार्ता असफल भएपछि अमेरिकी सेनाले सोमबारदेखि इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लागू गर्ने घोषणा गरेसँगै क्षेत्रीय युद्ध थप चर्किने संकेत देखिएको छ। यसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्र र ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्ने चिन्ता बढाएको छ।

पाकिस्तानको इस्लामाबादमा भएको उच्चस्तरीय वार्ता निष्कर्षविहीन बनेपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम त्याग्न अस्वीकार गरेको आरोप लगाएका छन्। वार्ताबाट अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स बाहिरिएपछि ट्रम्पले होर्मुज जलडमरूमध्यलाई लक्षित गर्दै कडा कदम चाल्ने संकेत दिएका थिए।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार सोमबार १४०० जिएमटीदेखि अरबको खाडी र ओमानको खाडी क्षेत्रका सबै इरानी बन्दरगाहहरूमा प्रवेश वा प्रस्थान गर्ने जहाजमाथि नाकाबन्दी लागू गरिएको छ। तर गैर–इरानी बन्दरगाहतर्फ जाने जहाजहरूको आवागमनमा भने अवरोध नहुने स्पष्ट पारिएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत यो निर्णयलाई पुष्टि गर्दै यसलाई “सीमित तर रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण कदम” भनेका छन्। यसअघि उनले होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै जाने सबै जहाज रोक्ने चेतावनीसमेत दिएका थिए।

इरानले भने अमेरिकी कदमलाई कडा रूपमा चुनौती दिएको छ। रिभोलुसनरी गार्ड्सले होर्मुज क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण रहेको दाबी गर्दै प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ। इरानी संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर गालिबफले देश कुनै दबाबमा नझुक्ने बताएका छन् भने नौसेना प्रमुख सहराम इरानीले अमेरिकी घोषणालाई “हास्यास्पद” टिप्पणी गरेका छन्।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले वार्ता असफल हुनुमा अमेरिकी “अधिकतम दबाब” नीति र अन्तिम समयमा गरिएको अडान परिवर्तन जिम्मेवार रहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार सम्झौता लगभग टुंगिन लागेको अवस्थामा नाकाबन्दीको घोषणा भएपछि प्रक्रिया अवरुद्ध भएको हो।

यो घटनाक्रमले फेब्रुअरी अन्त्यदेखि जारी तनावलाई अझ जटिल बनाएको छ। इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि गरेका आक्रमणपछि सुरु भएको द्वन्द्वमा हजारौँको ज्यान गइसकेको बताइन्छ भने विश्व अर्थतन्त्रसमेत प्रभावित भएको छ।

यसबीच पाकिस्तानले मध्यस्थताको प्रयास जारी राख्दै दुवै पक्षलाई युद्धविराम कायम राख्न आग्रह गरेको छ। तर विश्लेषकहरूले समुद्री नाकाबन्दीले कूटनीतिक प्रयास कमजोर पार्ने र द्वन्द्व थप गहिरिने चेतावनी दिएका छन्।

तेल बजारमा पनि तत्काल प्रभाव देखिएको छ। ब्रेन्ट र डब्लुटीआई कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल करिब १०० अमेरिकी डलरसम्म पुगेको छ। खाडी क्षेत्रमार्फत विश्वको ठूलो हिस्सामा तेल आपूर्ति हुने भएकाले यो अवरोधले दीर्घकालीन असर पार्ने अनुमान गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्य अहिले विश्व भू–राजनीतिक तनावको केन्द्र बनेको छ, जहाँको घटनाक्रमले ऊर्जा आपूर्ति, विश्व व्यापार र सुरक्षा स्थितिमा दूरगामी प्रभाव पार्न सक्छ।