भारतले घरेलु बजारमा चिनीको आपूर्ति सुनिश्चित गर्न र मूल्यवृद्धि नियन्त्रणमा राख्ने उद्देश्यसहित चिनी निर्यातमा अस्थायी प्रतिबन्ध लगाएको छ। विश्वका सबैभन्दा ठूला चिनी उत्पादकमध्ये एक भारतले सेप्टेम्बर ३० सम्मका लागि निर्यात रोक्ने निर्णय गरेको हो।

भारतीय सरकारले बुधबार राति जारी गरेको आदेशअनुसार यो प्रतिबन्ध तत्काल प्रभावबाट लागू भएको छ। आदेशमा सीमित अपवादबाहेक चिनी निर्यात रोकिएको उल्लेख गरिएको छ। यसअघि नै निर्यात प्रक्रियामा रहेका केही कन्साइनमेन्टलाई भने छुट दिइने जनाइएको छ। साथै, खाद्य सुरक्षासम्बन्धी सरकारी सम्झौता अन्तर्गत हुने निर्यातलाई अनुमति दिइने स्पष्ट पारिएको छ।

सरकारले आगामी उत्पादन सिजनलाई लिएर बढ्दो चिन्ताबीच यो निर्णय गरेको हो। अक्टोबरबाट सुरु हुने नयाँ चिनी उत्पादन सिजन एल निनो मौसमी प्रभावका कारण प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। मौसमविद्हरूले औसतभन्दा कम मनसुन हुने सम्भावना औँल्याएपछि आपूर्ति सङ्कटबाट जोगिन अग्रिम कदम चालिएको बताइएको छ।

एल निनोका कारण वर्षा घटेमा उखु उत्पादनमा असर पर्ने र त्यसले चिनी उत्पादनमा गिरावट आउन सक्ने आशङ्का छ। चिनी भारतमा दैनिक उपभोग मात्र नभई खाद्य उद्योगको महत्त्वपूर्ण कच्चा पदार्थ पनि भएकाले यसको मूल्यवृद्धिले ठूलो प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत भारतको निर्णयको असर पर्ने अनुमान गरिएको छ। भारत विश्व चिनी बजारको प्रमुख आपूर्तिकर्तामध्ये एक भएकाले आपूर्ति घट्दा विश्व बजारमा मूल्य बढ्न सक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

सरकारी तथ्याङ्कअनुसार भारतको चिनी निर्यात पछिल्ला वर्षहरूमा उतारचढावपूर्ण रहँदै आएको छ। सन् २०२१–२२ मा करिब १ करोड १० लाख टन निर्यात भएको थियो भने २०२२–२३ मा यो घटेर ६३ लाख टनमा सीमित भयो। २०२३–२४ मा निर्यात झनै घटेर १ लाख टनमा झर्‍यो। तर २०२४–२५ मा स्थिति केही सुधार हुँदै करिब ९ लाख टन पुगेको देखिन्छ।

तर आगामी उत्पादन र आपूर्तिमा अनिश्चितता बढेपछि भारत सरकारले फेरि कडा नियन्त्रणको बाटो रोजेको छ।