अस्ट्रेलियाका पूर्वप्रधानमन्त्री Malcolm Turnbull ले देशले अब बेलायती राजतन्त्रको संरचना त्यागेर आफ्नै निर्वाचित राष्ट्रप्रमुख चयन गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले गणतन्त्र स्थापनालाई अहिलेको सन्दर्भमा ‘पहिलेभन्दा बढी महत्त्वपूर्ण’ भएको धारणा व्यक्त गरेका छन्।

उनका अनुसार संसद्बाट निर्वाचित राष्ट्रप्रमुखको व्यवस्था अस्ट्रेलियाको पहिचान र राजनीतिक स्थिरताका लागि उपयुक्त हुनेछ। सन् २०१५ देखि २०१८ सम्म प्रधानमन्त्री रहेका टर्नबुलले सन् १९९९ मा भएको असफल जनमतसङ्ग्रहमार्फत राजतन्त्र अन्त्य गर्ने अभियानको नेतृत्व गरेका थिए। करिब तीन दशकपछि उनले पुनः गणतन्त्रको बहसलाई सशक्त बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका हुन्।

टर्नबुलले राजतन्त्रलाई ‘पुरानो र अप्रासङ्गिक व्यवस्था’ को संज्ञा दिँदै अस्ट्रेलियाको वर्तमान राजनीतिक तथा सामाजिक अवस्थासँग नमिल्ने बताए। उनका अनुसार निर्वाचित राष्ट्रप्रमुखको व्यवस्थाले साझा राष्ट्रिय पहिचान बलियो बनाउनेछ र आदिवासी राजनीतिक विमर्शलाई पनि सकारात्मक दिशातर्फ लैजान मद्दत पुग्नेछ।

यद्यपि वर्तमान प्रधानमन्त्री Anthony Albanese स्वयं गणतन्त्र समर्थक भए पनि उनले आफ्नो कार्यकालमा यस विषयमा अर्को जनमतसङ्ग्रहको पहल नगर्ने संकेत दिएका छन्। टर्नबुलले भने जनमतको धार क्रमशः गणतन्त्रतर्फ झुकेको दाबी गर्दै संसद्बाट निर्वाचित राष्ट्रप्रमुखको मोडेलप्रति व्यापक समर्थन जुट्ने विश्वास व्यक्त गरे।

‘अकस’ रक्षा सम्झौताप्रति कडा आलोचना

गणतन्त्र बहससँगै टर्नबुलले अस्ट्रेलिया, बेलायत र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच भएको बहुचर्चित रक्षा सम्झौता ‘अकस’ (AUKUS) प्रति पनि कडा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। उक्त सम्झौताअन्तर्गत अस्ट्रेलियालाई आणविक ऊर्जाचालित पनडुब्बी उपलब्ध गराउने योजना भए पनि उनले अस्ट्रेलियाले ‘लगभग निश्चित रूपमा’ त्यस्ता पनडुब्बी नपाउने दाबी गरे।

उनका अनुसार अमेरिकी कानूनी प्रावधानअनुसार राष्ट्रपतिले आफ्नै नौसेनालाई आवश्यक नभएको प्रमाणित गरेपछि मात्र पनडुब्बी बिक्री सम्भव हुन्छ। हाल अमेरिकाले आफ्नै आवश्यकताको आधा मात्र उत्पादन गरिरहेको अवस्थामा अस्ट्रेलियाको अपेक्षा पूरा नहुने उनको तर्क छ। टर्नबुलले यस सम्झौताले अस्ट्रेलियाको सार्वभौमिकता जोखिममा पार्न सक्ने चेतावनीसमेत दिए।

विश्व राजनीति र आन्तरिक दलगत संकट

अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा बढ्दो अस्थिरताको सन्दर्भमा उनले अमेरिकी प्रभावद्वारा परिभाषित विश्व व्यवस्थालाई अस्ट्रेलियाले सावधानीपूर्वक मूल्यांकन गर्नुपर्ने बताए। ग्रिनल्यान्ड विलयसम्बन्धी अमेरिकी धम्कीलाई ‘डिस्टोपियन उपन्यासजस्तो’ भन्दै विश्व ‘अव्यवस्थित युग’ मा प्रवेश गरेको टिप्पणी गरे।

आन्तरिक राजनीतिमा उनले आफूले नेतृत्व गरेको लिबरल पार्टी संकटमा रहेको उल्लेख गर्दै जलवायु परिवर्तन, आप्रवासन र दक्षिणपन्थी लोकप्रियतावादका मुद्दामा पार्टी विभाजित भएको बताए। शून्य उत्सर्जन प्रतिबद्धता त्याग्ने निर्णयलाई उनले ‘सांस्कृतिक युद्धको पागलपन’ को संज्ञा दिँदै अति–दक्षिणतर्फको झुकावले पार्टीलाई कमजोर बनाउने चेतावनी दिए।

टर्नबुलका अनुसार अस्ट्रेलियाको राजनीति अन्ततः केन्द्रमै निर्धारण हुने भएकाले मध्यमार्गी मतदाताको विश्वास जित्ने रणनीति अवलम्बन गर्नु अपरिहार्य रहेको छ।