नेपाली कांग्रेसमा भ्रातृ संस्थाको केन्द्रीय तदर्थ कार्यसमितिको नेतृत्वमा पार्टीको संस्थापनको एकलौटी छ । कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले मनोनीत गरेका सात वटा भ्रातृ संस्थाका अध्यक्ष संस्थापन पक्षकै हुन् ।

कांग्रेसका १३ वटा भ्रातृ संस्थामध्ये अस्तित्वमा रहेका सबै भ्रातृ संस्थामा देउवा पक्षको बाहुल्यता छ । लामो समयसम्म अधिवेशन नभएपछि ०७८ फागुनमा १० वटा भ्रातृ संस्था विघटन गरी तदर्थ समिति बनाउने निर्णय कांग्रेसले गरेको थियो ।

सोही महिनाभित्र सभापति देउवालाई भ्रातृ संस्थाको तदर्थ समितिको नेतृत्व चयन गर्ने अधिकार दिइएको थियो । तर देउवाले साढे एक वर्ष लगाएर सात वटाको भ्रातृ संस्थाको तदर्थ कार्यसमिति बनाएका छन् ।

जसमा नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ), नेपाल महिला संघ, नेपाल तरुण दल, नेपाल किसान संघ, नेपाल लोकतान्त्रिक आदिवासी जनजाति महासंघ, नेपाल थारु संघ र नेपाल लोकतान्त्रिक खेलकुद संघ छन् ।

सभापति देउवाले चैत ९ मा नेविसंघमा दुजाङ शेर्पा र तरुण दलमा विद्वान गुरुङलाई अध्यक्ष मनोनीत गरेका थिए । यस्तै उनले असार १० मा किसान संघको अध्यक्षमा गणेश तिमिल्सिना र भदौ १२ मा लोकतान्त्रिक आदिवासी जनजाति महासंघको अध्यक्षमा ओमबहादुर घर्तीमगरलाई मनोनीत गरेका थिए ।

उनले साउन २६ मा नेपाल महिला संघको अध्यक्षमा उषा राउत मिश्र मनोनीत गरेका थिए । नेविसंघ ७११, तरुण दल ४०१, महिला संघ ५१, किसान संघ ५१ सदस्यीय छ । सदस्यमा पनि देउवा पक्षकै वर्चश्व छ ।

२०७९ साउन २ मा कांग्रेसले लोकतन्त्रवादी आदिवासी जनजाति महासंघ, नेपाल थारु संघ र लोकतान्त्रिक खेलकुदलाई भ्रातृ संस्थाको मान्यता दिएको थियो ।

कांग्रेसले भ्रातृ संस्थाहरु नेपाल राष्ट्रिय मगर संघ र नेपाल तामाङका साथै शुभेच्छुक संस्थाहरु लोकतान्त्रिक शेर्पा संघ, कुमाल संघ र लोकतान्त्रिक नेवाः खललाई गाभेर लोकतन्त्रवादी आदिवासी जनजाति महासंघ बनाएको थियो ।

नेपाल थारु संघको अध्यक्षमा शिवनारायण महतो र लोकतान्त्रिक खेलकुद संघको अध्यक्ष देवेन्द्रकुमार शेरचन छन् । भ्रातृ संस्थाको मान्यता नपाउनु अघि पनि थारु संघ र खेलकुद संघमा उनीहरुकै नेतृत्व थियो । पार्टीका प्रमुख भ्रातृ संस्थामा देउवाले एकलौटी नेतृत्व चयन गरेको देखिन्छ । तदर्थ समिति गठनका लागि भंग भएका नेपाल प्रजातन्त्र सेनानी संघ, लोकतान्त्रिक अपाङ्ग संघ, नेपाल ठाकुर समाज र भूतपूर्व सैनिक संघमा मात्र नेतृत्व आउन बाँकी छ ।

शेखर कोइराला समूहले नेविसंघ, तरुण दल र महिला संघमध्ये एउटाको नेतृत्व आफूले पाउनुपर्ने अडान राखेको थियो । तरु, देउवाले तीन वटा मेजर भ्रातृ संस्थाको नेतृत्व आफू निकटलाई नै सुम्पिए ।

कोइराला पक्षले त्यसपछि किसान संघ र आदिवासी महासंघमध्ये एउटा पाउने आशा राखेको थियो । त्यसमा पनि देउवाले कोइराला समूहलाई बाइपास गरेर अगाडि बढेको देखिन्छ ।

२०८० साउन १० मा नेपाल दलित संघको केन्द्रीय कार्यसमिति भङ्ग भएपछि कोइराला समूहले नेतृत्वका लागि देउवामाथि दबाब बढाएको छ । तर, संस्थापन निकट दलित संघका निवर्तमान उपाध्यक्ष शम्भु हजारा पासवान, रामकृष्ण लकान्द्री र लोकेन्द्र विश्वकर्माले अध्यक्षका लागि लबिङ थालेका छन् ।

यता शेखर कोइराला समूहबाट डोबाटे विश्वकर्मा, मुक्तबहादुर महते, शिव सुनार र कृष्ण विके रसाइलीको दाबी देखिन्छ । नेता शेखर कोइरालाले दलित संघको पनि नेतृत्व आफ्नो पक्षलाई नदिए सबै भ्रातृ संस्थामा समान्तर गतिविधि गरेर जान बाध्य हुने चेतावनी देउवालाई दिएका छन् । देउवामाथि दबाब सिर्जना गर्न दलित संघका नेता कार्यकर्तालाई कोइरालाको निर्देशन रहेको बुझिएको छ ।

नेपाल मुस्लिम संघ भने अधिवेशनको तयारीमा छ । नेपाल मुस्लिम संघका अध्यक्ष अब्दुल सतार केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भएपछि अत्ताउल मन्सुर कार्यवाहक अध्यक्ष छन् । आगामी भदौमा अधिवेशन गर्ने तयारी भइरहेको मन्सुरले बताए ।