यमपञ्चक अर्थात् तिहारको दोस्रो दिन आज नेपालीहरूले कुकुर पूजा तथा नरक चतुर्दशी स्नान गरी साँझ धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गर्दैछन् ।

तिहारको दोस्रो दिन बिहान सबेरै नरक चतुर्दशीको विधिअनुसार स्नान गरिन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार यस दिन शरीरमा तिलको तेल, सुगन्धित द्रव्य र चन्दन लगाएर स्नान गर्दा पाप नाश हुने तथा नरक जानु नपर्ने विश्वास छ । तिलमा लक्ष्मी र जलमा गङ्गाको बास हुने मान्यताका आधारमा तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने परम्परा रहिआएको छ ।

यसै दिन घर–घरमा कुकुरलाई टीका तथा माला लगाइदिएर मीठा खानेकुरा खुवाउँदै पूजा गरिन्छ । कुकुरलाई इमानदार पहरेदार, आज्ञाकारी जनावर तथा यमराजको दूत र यमलोकको द्वारपालका रूपमा लिने धार्मिक विश्वास छ । कुकुरको पूजा गर्नाले मृत्युपछि यमद्वारबाट सहजै मार्ग प्राप्त हुने पौराणिक मान्यता रहेको छ ।

धार्मिक ग्रन्थहरूमा पनि कुकुरको महत्त्व उल्लेख गरिएको छ । महाभारतको कथाअनुसार स्वर्गारोहणका क्रममा पाण्डवहरूमध्ये धर्मराज युधिष्ठिरलाई एउटा कुकुरले स्वर्गको ढोकासम्म साथ दिएको प्रसङ्ग पाइन्छ । त्यस्तै, ऋग्वेदमा कुकुरकी आमा सरमाले इन्द्रलाई हराएको वस्तु पत्ता लगाउन सहयोग गरेको उल्लेख छ ।

कुकुरलाई भगवान् भैरवको वाहनका रूपमा समेत पूजा गरिन्छ । सुरक्षा, आज्ञाकारिता र मानिसप्रतिको निष्ठाका कारण कुकुरलाई विशेष सम्मान दिने परम्परा छ । अपराध अनुसन्धानदेखि प्राकृतिक विपद्को पूर्वसूचना तथा उद्धार कार्यसम्म कुकुरको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ ।

आज साँझ भने घरआँगन सफा गरी दीपावली तथा झिलिमिली बत्ती बालेर धनधान्य, ऐश्वर्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको स्वागत तथा पूजा आराधना गरिन्छ । घरमा सुख, शान्ति, समृद्धि र आर्थिक सम्पन्नता प्राप्त होस् भन्ने कामनासहित लक्ष्मीको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा छ ।

यसरी तिहारको दोस्रो दिन कुकुरप्रतिको सम्मान, धार्मिक आस्था र लक्ष्मीपूजामार्फत सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्दै मनाउने गरिन्छ ।