२४ पुस, काठमाडौं । तामाङ भाषालाई आगामी फागुन महिनाभित्र गुगल अनुवाद सेवामा समावेश गर्ने तयारी गरिएको छ।

तामाङ अनुवाद टोलीका संयोजक अमृत योन्जन–तामाङका अनुसार फागुनसम्म तामाङ भाषालाई गुगल अनुवाद प्रणालीमा प्रवेश गराउने लक्ष्यसहित काम तीव्र रूपमा अघि बढाइएको छ। यसका लागि एक लाख वाक्य संकलन गर्ने लक्ष्य राखिएकोमा काठमाडौं विश्वविद्यालयको प्राविधिक टोलीले तयार गरेको वेबसाइट tmt.ilprl.ku.edu.np मा हालसम्म करिब ५० हजार तामाङ शब्द इन्ट्री भइसकेको उनले जानकारी दिए।

बिहीबार काठमाडौंको बौद्धस्थित तामाङ अध्ययन प्रतिष्ठानमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा योन्जनले भने, “आउँदो फागुनसम्म तामाङ भाषालाई गुगल अनुवाद सेवामा प्रवेश गराउने पहल गरिने छ।”

अनुवाद प्रणालीलाई जनवरी महिनाभरि समुदाय तहमा प्रतिक्रिया र सुझावका लागि खुला गरिएको छ। अनुवाद टोलीका सदस्य इन्द्र तामाङका अनुसार प्रणालीमा चारवटा फरक अनुवाद मोडलहरू राखिएको छ, जसमा सम्पादन गर्दै सुझाव दिन सकिने व्यवस्था गरिएको छ। “अनुवाद उपयुक्त नलागेमा समुदायबाट प्रतिक्रिया र सुधार सुझाव दिन सकिन्छ,” उनले बताए।

समुदाय तहबाट प्राप्त प्रतिक्रिया पछि एउटा मोडललाई थप प्रशिक्षित गराइने र सुधारका लागि तामाङ भाषी केही गाउँपालिकाहरूमा पुगेर प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया लिने तयारी गरिएको अनुवाद टोलीले जनाएको छ।

गुगल रिसर्चका लागि ‘गुगल त्रैभाषिक मिसिन अनुवाद परियोजना’ को प्रारम्भिक उद्घाटन ११ पुसमा गरिएको थियो। तामाङ–नेपाली–अंग्रेजी भाषाबीच अन्तर–अनुवादका लागि यो परियोजना सञ्चालनमा रहेको छ।

प्राविधिक पक्षका लागि काठमाडौँ विश्वविद्यालयको सूचना तथा भाषा प्रक्रिया, कम्प्युटर विज्ञान तथा इन्जिनियरिङ विभागका प्रा.डा. बालकृष्ण बल र तामाङ अनुवाद पक्षका लागि तामाङ राष्ट्रिय पुस्तकालय (तारापु) का अध्यक्ष अमृत योन्जनबीच ४ साउन २०८२ मा सहकार्य सम्झौतामा हस्ताक्षर भएपछि अनुवाद कार्य सुरु भएको हो।

त्रैभाषिक मिसिन अनुवाद मोडल निर्माणमा काठमाडौँ विश्वविद्यालयका प्रा.डा. बालकृष्ण बल, डा. प्रकाश पौड्याल, रूपकराज घिमिरे र विपेशराज सुबेदी, डुबलिन सिटी विश्वविद्यालयका प्रविन आचार्य तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्रा.डा. बलराम प्रसाई संलग्न छन्। अनुवाद टोलीमा संयोजक योन्जनसँगै इन्द्र तामाङ, पेमाछिरिङ तामाङ, बुद्ध योन्जन लामा, उदय थिङ, यकिना अगाध र बिनुका लामा सहभागी छन्।

नेपालमा १४ लाखभन्दा बढीले बोल्ने तामाङ भाषा गुगल अनुवाद सेवामा समावेश भएमा तामाङ भाषा विश्व भाषा मञ्चमा पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

हालसम्म नेपाली भाषाका अतिरिक्त मैथिली (सन् २०२२) र नेवाभाषा (सन् २०२४) मात्र गुगल अनुवाद सेवामा प्रवेश पाएका छन्।