जनकपुर, कात्तिक ९ — छठ पर्वको खरनापछि मिथिलाञ्चलमा सामा–चकेवा पर्व मनाउन सुरु भएको छ। करिब दस दिनसम्म चल्ने यो पर्व दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको अमर प्रेम, सद्भाव र आपसी समर्पणको प्रतीक मानिन्छ।

स्कन्दपुराणअनुसार, भगवान् श्रीकृष्णकी छोरी श्यामा र उनका दाजु साम्बसँग सम्बन्धित पौराणिक कथा यस पर्वको मूल आधार हो। झूटो आरोपका कारण चरामा परिणत भएकी सामालाई भाइ साम्बले तपस्या गरी उद्धार गरेपछि दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइको दीर्घायु र कल्याणको कामना गर्दै यो पर्व मनाउन सुरु गरेको धार्मिक विश्वास छ।

पर्वको प्रारम्भमा दिदीबहिनीहरूले खेतबाट माटो ल्याएर सामा, चकेवा, चुगला, सतभैया र वृन्दावन जस्ता पात्रहरूको मूर्ति बनाउँछन्। साँझपख मूर्तिहरूलाई टोकरीमा राखी दियो बाल्दै सामूहिक गीत, नृत्य र खेल प्रदर्शन गरिन्छ। अन्तिम दिन पूर्णिमाको रातमा मूर्तिहरू विसर्जन गरी पर्व सम्पन्न गरिन्छ।

सामा–चकेवा पर्वले सत्य, पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भावको सन्देश दिनुका साथै मिथिलाञ्चलको लोककला र परम्परागत हस्तकलालाई जीवित राख्ने काम पनि गर्छ। “चुगला” पात्रको दहनमार्फत झूटो आरोप र चुगली जस्ता सामाजिक विकृतिविरुद्ध सन्देश दिइन्छ।

हाल आधुनिक जीवनशैली र सहरीकरणका कारण यो लोकपर्व बिस्तारै लोप हुँदै गएको देखिएको छ। स्थानीय समुदाय र युवाहरू विद्यालयस्तरका सांस्कृतिक कार्यक्रम, डिजिटल प्रचार र सामुदायिक प्रदर्शनमार्फत यस पर्वलाई पुनःस्थापना गर्ने प्रयासमा जुटेका छन्।