सर्वोच्च अदालतको आदेशमा पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखक रिहा भए पनि उनीहरूमाथिको अनुसन्धान जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशद्वय विनोद शर्मा र सुनिलकुमार पोखरेलको संयुक्त इजलासले चैत २३ मा बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिटमथि सुनुवाइ गर्दै थपिएको म्याद सकिएपछि पुनः म्याद थप नगर्नु भनेपछि दुवै जना हिरासत मुक्त भएका हुन् । अदालतले उनीहरूमाथि थप अनुसन्धान नगर्नु भनेको छैन ।

अदालतले मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को दफा १५ अनुसार थुना बाहिर राखेर अनुसन्धानका लागि अनुमति दिएको हो । यो दफामा अनुसन्धानका लागि व्यक्तिलाई थुनामै राखिरहनु आवश्यक नदेखिएमा सरकारी वकिलको सहमतिमा अनुसन्धान अधिकृतले हाजिर जमानी वा तारिखमा छाड्न सक्ने व्यवस्था छ । अदालतले ओली र लेखकको हकमा यही प्रक्रिया अपनाउन भनेको छ ।

अदालतले अनुसन्धानका लागि पर्याप्त समय दिएको देखिएकाले तेस्रो पटक थपिएको ५ दिनको अवधिभित्र अनुसन्धानका महत्त्वपूर्ण कार्यहरू सकिने र त्यसपछि पनि थुनामै राखिरहनु ‘न्यायोचित’ नहुने ठहर गरेको हो । ओली र लेखकलाई पहिलो पटक ५ दिन, दोस्रो पटक २ दिन र तेस्रो पटक ५ दिन म्याद थप भएको थियो ।

अदालतले विशेषगरी ओलीको स्वास्थ्य अवस्था र मानवीय पक्षलाई पनि हेरेर दफा १५ को सुविधा प्रदान गरेको छ । केपी शर्मा ओलीको स्वास्थ्य अवस्था र उनी शिक्षण अस्पतालमा उपचाररत रहेको तथ्यलाई अदालतले ध्यान दिएको छ । गम्भीर स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिलाई लामो समय हिरासतमा राख्नुभन्दा थुना बाहिरै राखेर अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाउनु उपयुक्त हुने अदालतको ठहर छ ।

सर्वोच्चको आदेशपछि ओलीलाई पत्नी राधिका शाक्य र लेखकलाई पत्नी यशोदा लेखकको जिम्मा लगाएर छाडिएको हो । सर्वोच्च अदालतले दुवै जनालाई अनुसन्धान गर्ने विषय गैरकानुनी नभने पनि थप म्याद नथप्न आदेश दिएको थियो । सोही आदेशको आधारमा प्रहरीले अदालतमा म्याद नथप्दै दुवै जनालाई हिरासतमुक्त गर्ने निर्णय गरेको थियो । सर्वोच्च अदालतको आदेश अनुसार पक्राउ परेको १३ दिनपछि उनीहरू हाजिर जमानीमा छुटेका हुन् ।

सर्वोच्चले भनेको थियो, ‘ओली र लेखकलाई फौजदारी कार्यविधि संहिताको प्रक्रिया पूरा गरी हिरासतमुक्त गरी थप अनुसन्धान तहकिकातको कार्य सम्पन्न गरी जे–जो गर्नू/गराउनू ।’ सर्वोच्चको आदेशले पनि उनीहरूमाथि अनुसन्धान गर्न कुनै रोक लगाएको छैन । अदालतले बरु छिटो अनुसन्धान सक्नू, यदि नसक्ने अवस्था भएमा बाहिरै राखेर अनुसन्धान गर्नू भनेको थियो ।

ओली र लेखक दुवै जनालाई हाजिरी जमानीमा हिरासतमुक्त गरे पनि अनुसन्धानको काम भने बाँकी रहेको जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँका प्रवक्ता तथा एसपी पवन भट्टराईले जानकारी दिए । ‘हामीले अदालतको आदेशको पालना गर्दै उहाँहरू दुवै जनालाई हाजिरी जमानीमा छाडेका हौँ,’ भट्टराईले रातोपाटीसँग भने, ‘हिरासतमुक्त हुने बित्तिकै अनुसन्धान सकिएको भन्ने होइन ।’

दुवै जनाको बयान लिने काम सकिएको र अब थप अनुसन्धानको काम बाँकी रहेको एसपी भट्टराईले प्रस्ट पारे । उनले भने, ‘अनुसन्धानका लागि आवश्यक परेमा उपस्थित हुने गरी छाडिएको हो ।’

यो अनुसन्धान प्रक्रिया कति लामो समयसम्म जान्छ भनेर अहिले नै भन्न नसकिने एसपी भट्टराईले बताए । उनले भने, कानुन अनुसार हामी अनुसन्धान प्रक्रिया पूरा गर्छौँ । प्रहरीले अनुसन्धान प्रक्रिया पूरा गरेसँगै अनुसन्धान प्रतिवेदन सरकारी वकिल कार्यालयमा पठाउनेछ ।’

दुवै जना हिरासत मुक्त भएसँगै अब प्रहरीलाई २५ दिनभित्र अनुसन्धान प्रतिवेदन सरकारी वकिल कार्यालयमा बुझाउनुपर्ने बाध्यता छैन । अनुसन्धानपछि यदि प्रहरी र सरकारी वकिलले पर्याप्त प्रमाण पुगेको ठाने भने जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता हुन्छ । यद्यपि प्रहरी अनुसन्धानको आधारमा जिल्ला सरकारी वकिलको कार्यालयले मुद्दा नचल्ने निर्णय गर्न पनि सक्छ ।

जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालयबाट मुद्दा नचलाउने निर्णय भयो भने तहगत रूपमा उच्च सरकारी वकिल कार्यालय हुँदै महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले अनुमोदन गर्नुपर्छ । त्यसलाई उच्च सरकारी वकिल कार्यालय वा महान्यायाधिवक्ता कार्यालयले उल्ट्याउन पनि सक्छ । जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता भएमा थुनछेक बहसको कानुनी प्रक्रिया सुरु हुन्छ । थुनछेक बहसपछि ओली र लेखक पुर्पक्षको लागि थुनामा जान्छन् कि धरौटी वा साधारण तारेखमा रिहा हुन्छन् भन्ने अदालतको आदेशले निर्धारण हुनेछ ।