१७ कात्तिक, काठमाडौं – नेपाली वाम राजनीतिमा ठूलो मोड आउने गरी नेकपा (माओवादी केन्द्र) सहित आठ वामपन्थी दलबीच शुक्रबार एकता सहमति भएको छ। माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) का अध्यक्ष माधवकुमार नेपाललगायत आठ दलका शीर्ष नेताहरूले हस्ताक्षर गरेको सहमतिपत्रमा नयाँ पार्टीको मार्गनिर्देशक सिद्धान्त ‘मार्क्सवाद–लेनिनवाद’ हुने उल्लेख छ। यससँगै माओवादी केन्द्रले लामो समयदेखि अपनाउँदै आएको ‘माओवाद’ औपचारिक रूपमा परित्याग गरेको देखिन्छ।

एकता प्रक्रियामा संलग्न नेता वेदुराम भुसालका अनुसार गत एक वर्षदेखि सिद्धान्तसहितका विषयमा सघन छलफल हुँदै आएको थियो। उनले भने, “लामो विचार–विमर्शपछि हामी सबै मार्क्सवाद–लेनिनवादमा सहमत भएका हौं।” यो सहमति बनेसँगै माओवादी केन्द्रले आफ्नो पुरानो वैचारिक आधार माओवादबाट अलग भएर एकीकृत सिद्धान्ततर्फ कदम बढाएको बुझिन्छ।

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन इतिहासतः दुई ठूला धारामा विकसित भएको थियो — एमाले धार, जसले जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज) लाई मार्गदर्शक सिद्धान्त मानेको थियो, र माओवादी धार, जसले माओवादलाई आधार मानेर २०५२ सालमा सशस्त्र विद्रोह सुरु गरेको थियो। पछिल्ला वर्षहरूमा यी दुवै धार विभाजित हुँदै आएका भए पनि अहिले पुनः एकता प्रक्रियामा संलग्न भएका छन्।

एकतामा सहभागी अधिकांश नेता एमाले पृष्ठभूमिका हुन्। नेकपा समाजवादीका अध्यक्ष राजु कार्की, जनसमाजवादी पार्टीका अध्यक्ष सुवासराज काफ्ले, मधेशवादी राजनीतिमा सक्रिय महिन्द्रराय यादव, पूर्व एमाले नेता प्रेमबहादुर सिंह र एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष माधवकुमार नेपाल सबै जबज पृष्ठभूमिबाट आएका नेताहरू हुन्। एकीकृत समाजवादीले गत वर्ष ‘वैज्ञानिक समाजवाद’लाई कार्यक्रम बनाएर ‘मार्क्सवाद–लेनिनवाद’लाई मार्गदर्शक सिद्धान्तका रूपमा स्वीकृत गरेको थियो, जुन अहिलेको एकता सहमतिमा पनि परिलक्षित छ।

माओवादी केन्द्रका वरिष्ठ नेता देव गुरुङले भने माओवादीले माओवाद पूर्ण रूपमा छोडेको निष्कर्षमा पुग्नु जल्दबाजी हुने बताएका छन्। उनका अनुसार सहमतिपत्रमा वैचारिक र राजनीतिक विषयमा निरन्तर छलफल गर्ने व्यवस्था छ, जसअन्तर्गत ‘माओवाद’बारे महाधिवेशनमा पुनः बहस हुन सक्नेछ। तथापि, राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइमा, एक पटक स्थगित गरिएको सिद्धान्त पुनः फर्काउने परम्परा नेपाली वाम राजनीतिमा देखिएको छैन।

२०६५ सालमा नारायणकाजी श्रेष्ठ नेतृत्वको पार्टीसँग एकता गर्दा माओवादीले ‘प्रचण्डपथ’ स्थगित गरेको थियो र त्यसबारे पुनः छलफल भएको छैन। त्यसैगरी, २०७५ सालमा एमालेसँग एकता गर्दा पनि माओवादीले माओवाद परित्याग गरेको थियो। त्यस सन्दर्भलाई ध्यानमा राख्दा यो सहमति माओवादीको वैचारिक रूपान्तरणको निरन्तरता हो भन्ने विश्लेषण गरिएको छ।

विश्लेषकहरूको अनुसार, माओवादीले माओवाद त्याग्दै मार्क्सवाद–लेनिनवादमा सहमति जनाउनु नेपाली वाम राजनीतिमा वैचारिक एकताको नयाँ अध्याय हो। अब नयाँ पार्टी ‘वैज्ञानिक समाजवाद’को आधारमा अघि बढ्नेछ र एकता महाधिवेशनपछि नयाँ संरचना, नाम र नीति दस्तावेज सार्वजनिक गरिनेछ। यो एकता नेपाली वाम आन्दोलनलाई पुनः एकीकृत र स्थायीतर्फ लैजाने ऐतिहासिक प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।