काठमाडौं १२ श्रावण । काठमाण्डौको चाबहिल–साँखु सडक खन्ड वर्षौ देखि सडक कालोपत्रे र मर्मत नहुँदा धुलो र हिलोबाट सास्ती खेप्न बाध्य छ । सडक विभाग, काठमाडौं उपत्यका सडक विस्तार आयोजना, सडक डिभिजन कार्यालय, निर्माण व्यवसायी र ठेकेदार कम्पनीको ढिलासुस्ती र आलटालले चाबहिल–साँखु सडक खन्डमात्र हाइन्  उपत्यकाका  बिभिन्न सडक वर्षौदेखि लथालिंग अवस्थामा छन्।  सडकमा  कतै माटोका थुप्रा, कतै ठूलाठूला भ्वाङ, कतै खाल्डाखुल्डी, कतै हिलो, कतै हिलो, कतै जलमग्न, कतै अतिक्रमण, कतै फुटपाथविहीन त कतै छरपष्ट निर्माण औजार र सामग्री हुने  चाबहिल–साँखु सडक लगायत उपत्यकाका विभिन्न सडकको दुर्दशा र लथालिंग अवस्थामा छन् ।  सडक व्यवस्थित गर्न कसैको इमानदार प्रयास देखिँदैन।

राज्यका संयन्त्रहरू कमिसनको चक्करमा पर्दा सडकको अवस्था बिग्रँदै गएको हो । सम्बन्धित सरकारी अधिकारी कमिसन मोहमा नपर्दा हुन् त बेलैमा काम नगरेर सडकलाई धराप बनाउने ठेकेदार कारबाहीमा पर्थे होला । कामले गति लिन्थ्यो। राज्यको सम्पत्ति पनि जोगिन्थ्यो। नागरिकले सुरक्षित र सहज यात्रा गर्न पाउँथे। उपत्यकाको सौन्दर्य पनि गुम्दैनथ्यो  चाबहिल–साँखु सडक बिग्रेर खाल्डैखाल्डामा परिणत हुने नै थिएन् ।

मनसुन बर्षा शुरू भए यता चाबहिल–साँखु सडक झन झन बिग्रेर खाल्डैखाल्डामा परिणत  भएको छ । सडक कालोपत्रे र मर्मत नहुँदा धुलो र हिलोबाट  नागरकिहरुले सास्ती खेप्न परेको छ । ठेकेदार कम्पनीको ढिलासुस्तीकारण स्थानीयहरुले पटक पटक आन्दोलन समेत गरेका छन ।

२०७५ साउन २४ मा चाबहिल–साँखु सडक निरीक्षणमा पुगेका भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री रघुवीर महासेठले भदौ १२ पछि सडकमा खाल्डा नदेखिने बताएका थिए। सोही दिन मन्त्री महासेठले तत्कालका लागि सडकका खाल्डा पुर्न उपत्यका सडक विस्तार आयोजना प्रमुख दीपक केसीलाई निर्देशन दिएका थिए। तर, निर्देशन र मन्त्रीको प्रतिबद्धता कार्यान्वयन भएन। सडकको अवस्था झन् बिग्रँदै गयो। मारमा यात्रु परेका छन्। ठेकेदारसँग भएको सम्झौताको म्याद सकिँदासमेत सडक कालोपत्रे हुने कुनै संकेत देखिएको छैन।

बौद्धका कुवेरप्रसाद सिवाकोटी सडक कालेपत्रेको माग गर्दै स्थानीयले आन्दोलन गरे पनि सुनुवाइ नभएको बताउछन्। ‘सडक पिचका लागि सबै व्यापारी मिलेर आन्दोलन ग¥यौ। ठेकेदारसगँ सडक पिच गर्ने सम्झौता हुन्छ,’ उनले भने, ‘तर काम हुँदैन। विश्व सम्पदामा सूचीकृत बौद्ध स्तुपमा आउने बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटक दिक्क मान्छन्  बाटोको अवस्था देखेर।  छिटो पिच भए यसरी सर्वसाधारणले दुःख खेप्नु पर्दैनथ्यो ।’

चाबहिल–साँखुको १२ किमि चौडा सडक विस्तार गरेर चार लेन बनाउने र सडकको दुवैतर्फ फुटपाथ र दुर्ई–दुई मिटर अपांगमैत्री संरचना गरी २२ मिटर चौडा बनाउने सम्झौता भएको थियो। काठमाडौं उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाका अनुसार एक अर्ब ७५ करोड रूपैयाँ लगानीमा यो काम गर्ने सम्झौता भएको छ। सडक निर्माणका लागि युनाइटेड बिल्डर्स एन्ड इन्जिनियर्स, बज्रगुरु÷च्याङमिला÷खानी जेभि, बज्रगुरु÷बिरुवा÷खानी जेभी र बिटी÷सुनकोसी÷वल्र्डवाइड जेभि कम्पनीसँग ठेक्का सम्झौता भएको थियो। पछि लामा÷ समानान्तर जेभि कम्पनी पनि यही सडक निर्माणमा थपिएको छ।

सम्झौता अनुसार २०७४ सम्ममा उक्त  सडक विस्तार काम सकिनपर्ने हो। म्याद सकिएपछि फेरि थपेर सरकारले एक वर्षभित्रमा कालोपत्रे हुने बताएको थियो। तर, हालसम्म कालोपत्रे भएको छैन। सडक आयोजनाले ठेक्का सम्झौताबमोजिमको समय सकिएपछि फेरि एक वर्ष थपेर तिनै कम्पनीलाई असार मसान्तसम्ममा काम सक्ने गरी जिम्मा दिएको थियो। तर, थपिएको समय सकिँदा पनि सडक पिच हुन सकेको छैन ।

मुआब्जा नपाएका घरधनीले घर नभत्काएका कारण मापदण्ड घटाएर चुच्चेपाटीदेखि बौद्धसम्मको करिब एक किमि, जोरपाटी ओरालोबाट नारायणटारसम्मको करिब दुई किमि र दक्षिण ढोकाबाट थलीसम्मको करिब एक किमि सडकमात्रै पिच भएको छ।सडक पिच गर्न ठेकेदारले ढिलासुस्ती गर्दा स्थानीय मारमा  छन्। आकाशेधाराका स्थानीय काली अधिकारीले मन्त्री र नेता आपउँदा सडकका खाल्डा पुरिने अघिपछि बेवास्ता गरिने बताइन्। केही दिनअघि कांग्रेस नेता एवंल सांसद गगन थापा निरीक्षण गर्न आएपछि सडक टालटुल पारिएको उनी बताउँछिन्।  

उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाका प्रवक्ता विश्व विजयलाल श्रेष्ठका अनुसार चाबहिल–साँखु सडकसडकछेउका संरचना हटाउन नसकेका कारण बेलैमा काम हुन नसकेको हो। मुआब्जा नपाएपछि घर भत्काउन नदिँदा सडक कालोपत्रे गर्न नसकिएको हो। ‘पहिले सडक पिच गर्ने बेलामा घरधनीले घर नभत्काउँदा काम हुन सकेन,’ उनले भने, ‘अहिले पानीले काम गर्न  दिएको छैन। वर्षा मौसममा पिचको काम हुँदैन। ढलको समस्याले पनि काममा ढिलाइ भएको छ। बौद्धमा बेस हालिसकेका छौं। पानी रोकिएपछि पिच हुन्छ।’ उनका अनुसार घरधनीलेमुआब्जाको माग गर्दै आएका छन्। उक्त सडकमा ढल हाल्ने काम ९० प्रतिशत सकिएको छ। फुटपाथको  करिब ४० प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ। चुच्चेपाटी क्षेत्रको सडकको काम सकाएपछि मात्रै अरब बैंकको काम सुरु गरिने छ।

दसैंसम्म चाबहिल चोकदेखि चुच्चेपाटी चोकसम्मको सडक पिच हुने उनले बताए।  चाबहिल–साँखुसडकको कालोपत्रे  आागामी आर्थिक वर्षमा सक्ने उनको अनुमान छ। चाबहिल–साँखु सडक, जोरपाटी–सुन्दरीजल सडक र त्रिपुरेश्वर–नागढुंगा सडक निर्माणका लागि सबै ठेकेदारको समय सकिसकेको उनले बताए। भौतिक मन्त्रालयका सचिवको निर्णय अनुसार म्याद थप विषयमा कुरा भएपछि मात्रै कामका लागि ठेकेदारको टुंगो लाग्ने उनले बताए। ‘समय सकिए पनि ठेकेदारले म्याद माग्दै आएका छन्।  काम नगर्ने ठेकेदारलाई निकालिन्छ,’ उनले भने, ‘कामका आधारमा म्याद थप गरिन्छ। ऐनमा पनि यसबारे उल्लेख छ। यसका लागि भौतिक मन्त्रालयले जे निर्णय गर्छ। त्यसैका आधारमा ठेक्काको काम हुन्छ। त्यसपछि काम अघि बढ्छ।